Onder deze titel brengt “Artsenkrant” van 19 oktober 2004 (25ste jaar – nr. 1624) een aankondiging over de promotie van de Nederlandse gynaecoloog Cees Renckens. Dit luidt heel wat anders dan de sobere tekst waarmee het Westfries Gasthuis (Hoorn) op haar website de promotie van haar gynaecoloog Cees Renckens tot Doctor in de geneeskunde aankondigt:
Van gynaecoloog tot kwakjager
“Cees Renckens, gynaecoloog in het Westfries Gasthuis, is op 12 oktober 2004 gepromoveerd. In de aula van de Universiteit van Amsterdam verdedigde hij zijn proefschrift ‘Dwaalwegen in de geneeskunde, over alternatieve geneeswijzen, modeziekten en kwakzalverij’.
De promotiecommissie bestond uit promotoren prof. dr. O. P. Bleker, prof. dr. F.S.A.M. van Dam en de leden dr. E.Borst-Eilers, prof. dr. P.Borst, prof. dr. J. van Heerden, prof. dr. J.Hoogstraten, prof. dr. E.Schadé en prof. dr. E. van der Veen.”

Cees Renckens is overigens voor ons geen onbekende. Officieel is hij voorzitter van de ‘Nederlandse Vereniging ter Bestrijding van Kwakzalverij’. Deze eerbiedwaardige” vereniging werd reeds op 1 januari 1881 opgericht. (www.kwakzalverij.nl)

Cees Renckens – geboren in 1946 – het zelfde naoorlogse jaar als uw dienaar – spiegelt zich in zijn uitspraken voortdurend aan het jaar 1881. De piskijker die in 1850 de attractie vormde op de markt van zijn Fries dorp wordt in één adem genoemd met de tweevoudige Nobelprijswinnaar Linus Pauling (scheikunde en vrede), die als grondlegger van de orthomoleculaire ‘kwaks’ wordt gezien.

Hij beschouwt zichzelf niet alleen een ongetwijfeld verdienstelijk gynaecoloog – die op zijn achtenvijftigste nog promoveert – maar ook als een geslaagd auteur. Reeds in 1992 verscheen van hem “Hedendaagse kwakzalverij; alterantieve geneeswijzen nader beschouwd”. En in 2000 verscheen van zijn hand “Kwakzalvers op kaliloog; alternatieve geneeswijzen onzachtziniig behandeld”.

Ik heb een poging ondernomen om beide boeken te lezen. Alhoewel we bij auteur enige litteraire begaafdheid onderkennen, heb ik niet de moed gehad de beker tot het einde te drinken. Een aantal van de uitspraken van Renckens zijn gewoon te platvloers. Soms denk je dat hij Tom Lanoy of Herman Brusselmans concurrentie wil aandoen.

Als ik U hiervan een proevertje mag aanbieden citeer ik uit de recensie “Kwakzalvers op kaliloog” , geschreven in 2002 door Mira de Vries, voorzitter van de Vereniging voor Medische en Therapeutische Zelfbeschikking, die duidelijk stelt zelf helemaal geen voorstander van ‘alternatieve geneeswijzen’ te zijn

“Legitieme argumenten ben ik in het hele boek – bijna 300 pagina’s met kleine lettertjes – niet tegen gekomen. Renckens omschrijft herhaaldelijk niet-artsen als “mensen die niet gewend zijn wetenschappelijk te denken.” Maar zijn beschrijving van alternatieve geneeskundigen, alterneuten, noemt hij ze, klinken allerminst wetenschappelijk. “Kwakzalvers [zijn] volgens Dante in de diepste regionen van de Hel bevonden” {pp25-26}, zegt Renckens. Zij “moeten zich verder vooral in hun onreine sop gaar koken” {p46}, “[zijn] brutale apen” {p128}, “doe[n] ons denken aan … [een] zedeloze groep gajes” {p133}, “[zijn] beunhazen” {p150}, “[zijn] warhoofd of … misdadiger” {p151}, en “ [zijn] medische randgroepjongeren” {p222}.
Hun publicaties “[kunnen] met de vuilnisman worden mee gegeven … Sommige boekverbrandingen verdienen ieders sympathie” {p122} en “Wie langer dan tien minuten hardop uit de genoemde bladen leest gaat uit de mond stinken” {p282}.
Zijn diepste haat reserveert Renckens voor gediplomeerde artsen die er alternatieve geneeskunde bij doen. Die hebben “grootheidsideeën, overmatige distinctiedrift en andere karakterneurosen, en zelfs grovere psychiatrische problematiek” {p 155}. Wanneer de reumatoloog professor Rasker medewerking verleent aan wetenschappelijk opgesteld onderzoek over een alternatief middel – waaruit blijkt dat het inderdaad een kwakzalf is – zou je denken dat Renckens hoera roept. Maar nee, hij beledigt de professor, zijn vader, en de universiteit waaraan de hoogleraar is verbonden {p259}.

Indien U nog meer van dit leuks wil lezen surf dan snel naar http://www.metzelf.nl/actualia/2004-10-12X.html

Wat mij vooral opvalt voor een wetenschapper van een zulkdanig gehalte dat hij meent anderen voor kwakzalver te mogen uitschelden, is dat hij in een scheldtirade van bijna 300 bladzijden geen plaats vindt om ook maar één referentie weer te geven!

Maar voor Renckens zijn deze infame verdachtmakingen nog lang niet voldoende.

In “Genezen is het woord niet - biografische schetsen van de twintig meest notoire genezers van de twintigste eeuw” penseelt hij karikaturen van twintig vooraanstaande natuurartsen onder wie Moerman, van de Upwich, Nelissen, van der Schaar, Defares ...; die hij in een adem noemt met waarzeggers als Croiset, Hofmans en zelfs Yomanda. http://www.skepsis.nl/sn14.html

Rechter on beroepwijst Renckens terecht

Ondertussen vond Renckens de tijd om nog een Dr. Renckens Quackiness Scoring System op te stellen http://www.geocities.com/healthbase/renckens_scoring_system.html

Hier geeft hij meer (negatieve) punten aan ‘alterneuten’ met een academische opleiding van aan de anderen en vooral aan diegenen die reeds met tuchtraden of met het gerecht in aanraking gekomen zijn. En dit laatste is op zijn minst verbazingwekkend.

In De Orthomoleculaire Koerier Nr. 81 publiceert Ruud A. Nieuwenhuis, hoofdredacteur immers een artikeltje “De wonderbaarlijke schrifturen van de antikwakzalver Renckens” Ik citeer:

“Dat gynaecoloog Renckens een hekel heeft aan orthomoleculaire artsen (om over therapeuten nog maar te zwijgen) is algemeen bekend. Dat het met hem zo ver zou komen dat hij achter elke lantaarnpaal een orthomoleculaire kwakzalver ziet, en intriges en complotten veronderstelt die er totaal niet zijn, neen, dat had ik toch niet gedacht. .... In een ingezonden brief in het 'Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde' (NTvG) van 12 februari jl. doet Renckens mij de dubieuze eer aan uit bepaalde gegevens te concluderen dat ondergetekende de grote oprichter en coördinator is van de alternatieve fondsen (door hem 'kwakfondsen' genoemd) die de laatste jaren geld verzamelen ten behoeve van de verbreiding van de natuurgeneeskundige benadering van hart- en vaatziekten, kanker en reuma .... Renckens heeft met zijn verdachtmakingen de ethische en juridische spelregels overtreden, want hij had de (morele) plicht om de hem verstrekte informatie op waarheid te toetsen. Maar hij heeft mij of andere betrokkenen nimmer om commentaar gevraagd .... “ .
lees verder www.orthos.nl/media/perio/DOK81col.

Waar Ruud Nieuwenhuis hier slechts stelt dat Renckens de ethische en juridische spelregels overtreedt en met juridische stappen dreigt, vermeld hij in Orthomoleculaire Koerier Nr. 85 “Eerherstel voor Dr. Houtsmuller; Renckens mag hem geen kwakzalver en geen leugenaar meer noemen” dat Rencken wereklijk met het gerecht in aanvaring kwam. Ik citeer nogmaals
“Op 19 oktober jl. heeft het Gerechtshof te Amsterdam arrest gewezen in het hoger beroep van een vonnis dd. 26 mei jl. van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam, in een kort geding tussen dr. A.J. Houtsmuller (eiser) en T.C.N.M. Renckens c.s. (Vereniging tegen de kwakzalverij; gedaagde). In het geding tussen beide partijen had Houtsmuller geëist dat Renckens c.s. hem geen kwakzalver en geen leugenaar mocht noemen. Tot verbazing van velen had de lagere rechter echter geoordeeld dat Renckens c.s. het recht had zulks te doen. Nu, in hoger beroep, heeft de hogere rechter beslist dat Renckens dit niet mag. Een duidelijk eerherstel voor dr. Houtsmuller
De kernoverweging van het Hof komt erop neer dat dr. Houtsmuller, anders dan Renckens c.s. steeds heeft beweerd, niet kan worden aangewreven dat hij publiekelijk als zijn zienswijze zou hebben uitgedragen dat zijn nutritionele therapie pretendeert kanker te kunnen genezen. Volgens het Hof was door dr. Houtsmuller gesteld dat zijn aanvullende therapie erop is gericht om de kansen van de patiënt op genezing van kanker te vergroten. Het Hof is daarom van mening dat dr. Houtsmuller met zijn therapie alleen een heilzame aanvulling beoogt te geven op de klassieke behandelingswijzen van kanker .”
http://www.orthos.nl/media/perio/DOK85/DOK85col.htm

Promoveren op je 58ste

En nu is er dan het promotieschrift ‘Dwaalsporen in de geneeskunde’.
Voorafgaand kunnen we ons de vraag stellen waarom een gerespecteerd gynaecoloog moet promoveren over een thema dat buiten zijn specialisatiegebied ligt. Wat is de diepere bedoeling van zulk een proefschrift. Is ze wetenschappelijk of is ze politiek?

Laten we daarom enkele commentaren onder ogenschouw nemen.

De voorlichtingsdienst van de Universiteit Amsterdam geeft (uiteraard) een objectieve voorstelling van het proefschrift :

“De alternatieve geneeskunde heeft de afgelopen decennia een sterke groei doorgemaakt. Eind jaren zestig bezocht één procent van de stedelijke bevolking wel eens een alternatieve genezer. Begin jaren negentig was dat zes procent en sindsdien lijkt de belangstelling stabiel. Van de totale uitgaven aan gezondheidszorg gaat 2,4 procent naar de alternatieve genezers. Renckens beschrijft de motieven en de kenmerken van hun patiënten: zij hebben vaker een chronische aandoening, zijn boven de dertig, hebben een hoger opleidingsniveau, een sterkere preoccupatie met de eigen gezondheid en het zijn vaker vrouwen dan mannen. Ook reguliere medici nemen alternatieve behandelingen in hun aanbod op, iets waar volgens Renckens de medische beroepsverenigingen en het medische tuchtrecht niet effectief op reageren. Wetenschappelijk onderzoek naar alternatieve geneeswijzen verdient ontmoediging, meent Renckens; de schadelijkheid zou echter systematischer in beeld moet worden gebracht”

In de bespreking van “Trouw” wordt alles veel duidelijker:
“Daarnaast is het volgens Renckens nodig om strenger te kijken naar gediplomeerde artsen met een hang naar het alternatieve. ,,Zulke artsen mogen eigenlijk niet bestaan'', zegt hij principieel. ,,Die mensen beweren heel andere dingen dan ze tijdens hun studie geneeskunde hebben geleerd. De studie gaat over spieren, bloedvaten en zenuwbanen. En zij beginnen over chakra's, aura's en meridianen. Tegelijkertijd beroepen ze zich erop dat ze arts zijn, maar dan met iets extra's erbij. Maar zo is het niet. Ze hebben het vak gewoon niet goed begrepen. Artsen die zulke onzin verkopen, moet hun bul worden ontnomen. Ze moeten uit de beroepsgroepen worden gezet. Het betreft hier de zwakste broeders uit ons vak, bij wie een steekje loszit.''
Als Renckens zijn zin krijgt, wordt het beoefenen van alternatieve geneeskunde in de praktijk onmogelijk. Want niet-artsen zouden geen diagnoses meer mogen stellen en dus ook geen behandelingen meer kunnen inzetten. En gediplomeerde artsen zouden zich aan de regels van de kunst moeten houden, omdat ze anders uit het gilde worden gezet. ,,Dat is zielig voor de patiënt'', erkent Renckens. ,,Die gun ik op zich graag een avontuurtje. Dat is een dilemma waar ik nog niet uit ben.''
Intellectuele status of niet, feit is dat de reguliere geneeskunde voor veel kwalen geen remedie heeft. Vooral patiënten met chronische aandoeningen als epilepsie, multiple sclerose, rugklachten en reuma komen er nogal bekaaid af. Juist zij zoeken hun heil bij de alternatieven. Ligt het probleem niet bij de medische wetenschap zelf, die te weinig te bieden heeft?
,,De reguliere geneeskunde kan niet alle leed keren'', beaamt Renckens. ,,Dat maakt het begrijpelijk dat mensen zich afvragen of er niks méér is. Maar er ís niks meer. De reguliere geneeskunde is een open en gretig systeem. Elke behandeling die werkt, wordt er onmiddellijk in opgenomen.'' We moeten juist blij zijn met de medische wetenschap, benadrukt hij, ondanks de tekortkomingen. ,,Het is een waardevol element in de strijd van de mensheid tegen de brute krachten van de natuur.''
Renckens houdt er een opvallend helder denkkader op na: regulier is goed, alternatief is flauwekul en dat dient dus te worden bestreden. Dat levert hem af en toe verwijten op. Zo vinden sommige collega's het nutteloos of zelfs contraproductief dat hij fel tekeergaat tegen iets onschuldigs als de homeopathie. De kwakbestrijder zou zijn pijlen moeten reserveren voor ernstiger zaken, zoals dieetgoeroes die de valse hoop wekken dat ze kanker kunnen genezen. Maar Renckens voelt niets voor zo'n onderscheid. ,,Ik vind het juist prettig om alles over één kam te scheren. De bewijslast ligt bij degenen die iets vreemds beweren, of ze nou roepen dat ze kanker, kaalhoofdigheid of onvruchtbaarheid kunnen genezen. Het een is veel brutaler en schrijnender dan het ander, maar het komt op hetzelfde neer.''.
http://www.trouw.nl/zorgengezondheid/print/1097560509632.html

Wat Renckens nu prettig of niet prettig vindt laat mij verdomd koud. Duidelijk is dat hij alles over Eén kam scheert; m.a.w. dat hij er een zootje van maakt. En wanneer men in Nederland kan promoveren door de meest uiteenlopende zaken over “één kam te scheren” ben ik – met alle respect voor de promotoren – gelukkig dat ik aan Vlaamse universiteiten gestudeerd heb. Hier beperkt men zich wellicht tot het doceren van wat volgens bepaalde wetenschappelijke criteria vaststaat maar poogt men tevens de kritische geest van de studenten aan te scherpen.
Dan blijft er ruimte voor het bestuderen van topics die nog niet tot het algemeen denkgoed van de ‘Alma Mater’ behoren, niet alleen voor de gepromoveerden, maar zelfs voor een aantal docenten.

Artsenvereniging wil einde polarisatie
Reactie op proefschrift Renckens

Ik ben er me natuurlijk van bewust dat in de realiteit hetzelfde gedachtegoed leeft bij onze noorderburen. Daarom wil ik besluiten met te verwijzen naar de reactie van de Nederlandse Vereniging van homeopaten op het proefschrift van Renckens :

“In reactie op het proefschrift Dwaalwegen in de geneeskunde waarmee de vrouwenarts C.N.M Renckens op 12 oktober 2004 promoveerde op het onderwerp alternatieve geneeswijzen, modeziekten en kwakzalverij heeft de Artsenvereniging voor homeopathie VHAN enkele opmerkingen.
De artsenvereniging stelt zich op het algemene standpunt dat de medische wetenschap en de patiënten in Nederland gediend zijn bij een open houding van diverse medische richtingen ten aanzien van elkaar. Van een gebrek daaraan en polarisering van de verschillende methoden zijn uiteindelijk alleen de patiënten de dupe. Bovendien als de houding van Renckens standaard zou zijn in de wetenschap, dan zou de aarde nog steeds plat zijn, het zet de rem op ontwikkeling en innovatie. “
http://www.homeopathie.nl/renkckens.htm

De aarde is niet meer plat, de Wereldgezondheidsorganisatie en de Europese gemeenschap vinden dat het medisch kunnen dat tot vandaag niet tot de academische geneeskunde behoort moet onderzocht worden om na te gaan wat er als waardevol uit kan gehaald worden om dat ieder burger recht heeft op betaalbare geneeskunde en op een vrije overtuiging. Het hier bespoken proefschrift zet zich hier tegenover af. A-I-G kieste de zijde van EU en WHO!

M.B.